Skip to Content

ماده‌ی ١٤٠ و هه‌ڵوێستی سه‌ركرده‌كانی كورد: به‌شی دووه‌م 8/05/2007

ماده‌ی ١٤٠ و هه‌ڵوێستی چاره‌نوس سازی سه‌ركرده‌كانی كورد:

ئايا له‌ ئه‌نجامدا كورد براوه ده‌بێ وه‌يان دۆڕاو؟‌

به‌شی دووه‌م و كۆتايی: ستراتيژيه‌تی كورد و ئيختياره‌كانی به‌رده‌می سه‌ركرده‌كان

ئاوێنه‌، 8/1/2007
پی دی ئێف فايلی ئه‌و وتاره‌ له‌ هاوپێچدايه‌ له‌ خواره‌وه‌ 

پڕۆفيسۆر دلاوه‌ر عه‌بدولعه‌زيز عه‌لائه‌ددين

له‌ به‌شی يه‌كه‌می ووتاره‌كه‌مدا، هه‌ڵوێستی دۆست و دوژمنانی كورد و به‌رنامه‌ی بێگانه‌كانم سه‌باره‌ت به‌ كه‌ركوك و ماده‌ی ١٤٠ تاوتوێ كرد.  لێره‌دا، ڕۆڵی سه‌ركرده‌كانی كورد و ڕێگاچاره‌سه‌ره‌كان تاوتوێ ده‌كه‌م، به‌و ئومێده‌ی كه‌ خه‌ڵكی كورد و سه‌ركرده‌كان به‌خۆيان و به‌رنامه‌كانيان دا بچنه‌وه‌، و په‌يڕه‌وی پلانێكی مه‌دروس بكه‌ن.

دواخستنی ڕيفه‌راندۆم

دواخستنی ڕيفه‌راندۆم، خۆی له‌ خۆیدا ڕێگا چاره‌سه‌ر نيه‌، و هيچ كێشه‌يه‌ك چاره‌سه‌ر ناكات، جگه‌ له‌ به‌سه‌ر بردنی كات هه‌تا گۆڕانی پارسه‌نگی هێزه‌كان و له‌ده‌ست چوونی فرسه‌تی مێژوويی بۆ كورد.  ئه‌گه‌ڕ عه‌ره‌بی عيراق له‌ تيرۆری سووننه‌ و توندڕه‌وی شيعه ڕزگاری ببێ، ئه‌وا ماڵی ته‌رتيب ده‌بێ و متمانه‌ی به‌خۆی زياتر ده‌بێ و له‌ گفتوگۆدا ڕه‌قتر ده‌بێ.  ئه‌وكات ئه‌مه‌ريكاش پێويستی به‌ كورد كه‌متر ده‌بێ.  له‌ دوای هه‌ڵبژاردنی ئه‌مه‌ريكی، سه‌رۆك و ئيداره‌كه‌ ده‌گۆڕێ و ڕ‌‌ه‌نگه‌ كورد ليێ بقه‌ومێ.‌  سه‌رۆكی داهاتو (كۆماری بێ يان ديموكرات)، هيچ ئيلتيزامێكی ئه‌خلاقی به‌رامبه‌ر كورد نابێ.  ده‌توانێ ده‌ست له‌ ته‌واوی عيراق هه‌لبگرێ و ته‌ركيز بخاته‌‌‌ سه‌ر چاكردنه‌وه‌ی ئابووری ووڵاته‌كه‌ی. بۆيه‌ نابی به‌ هيچ جۆرێك و به‌ هيچ نرخێك ماده‌ی ١٤٠ دوابخرێ بۆ كاتی، وه‌يان دوای، كه‌مپه‌ينی هه‌ڵبژاردنی ئه‌مه‌ريكی.   ده‌كرێ ئه‌و په‌ڕ‌‌ه‌كه‌ی بۆ ماوه‌ی شه‌ش مانگ دوابخرێ، ئه‌وه‌يش بۆ مه‌به‌ستی ئاماده‌باشی ئاساييكردنه‌وه‌ و زامين كردنی ئاشتيخوازانه‌ی پرۆسه‌كه‌، وه‌ به‌رامبه‌ر گه‌ڕ‌ه‌نتی نوسراوه‌ و به‌و مه‌رجه‌ی كه‌ دواخستنی تری به‌دوادانايه‌ت. هه‌ڵپه‌ساردنی درێژ خايه‌نی ڕيفه‌راندۆم مانای له‌بير كردنی پڕۆسه‌كه‌ و له‌ده‌ست چوونی كه‌ركوكه‌.  ته‌نيا له‌ يه‌ك حاله‌تدا ده‌كرێ ماده‌ی ١٤٠ له‌بيركرێ، ئه‌ويش كه‌وا كه‌ركوك به‌بێ ئاساييكردنه‌وه‌ و سه‌رژمێری و ڕيفه‌راندۆم بگه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر هه‌رێم.  به‌وه‌، حاله‌تی هيستيريای ده‌نگدان و مه‌ترسی ته‌قينه‌وه‌ نامێنێ، وه‌ مه‌سه‌له‌ی گه‌ڕاندنه‌وه‌ی هاورده‌كان ده‌بێته‌ مه‌سه‌له‌يه‌كی لاوه‌كی، به‌ڵكو له‌بيريش ده‌كرێ. 

ڕێگاچاره‌ی ده‌ستوری

كورد ئيلتيزامی ته‌نيا بۆ يه‌ك ڕێگه‌چاره‌سه‌ر نيشان داوه‌، ئه‌وه‌يش ڕێگه‌ی ده‌ستووره‌.  دياره‌ كه‌ هيچ ڕێگا چاره‌سه‌رێكی واش نيه‌ كه‌ بتوانێ كورد و دوژمنه‌كانی به‌ يه‌كه‌وه‌ ڕازی بكات، بۆيه پێداگرتن له‌سه‌ر ده‌ستوور فه‌رزه‌.  هاوكات پێويسته‌ سه‌ركرده‌كانی كورد خه‌ريكی بيركاری ناوه‌كی بن و به‌ چڕی له‌گه‌ڵ يه‌كتر ئه‌گه‌ره‌كان تاوتوێ بكه‌ن و ئه‌وجا خيتابيان يه‌ك بخه‌ن.  ئه‌گه‌ر ويستيان موساوه‌مه‌ش بكه‌ن، پێويسته‌ به‌يه‌كه‌وه‌ بن و هه‌رخۆيان به‌رنامه‌ی به‌ديل دابڕێژن.  

ڕێگاچاره‌ی ده‌ستوری: له‌‌ ڕێگه‌ی به‌غداوه‌

به‌ هۆی چه‌سپانی ماده‌ی ١٤٠‌ له‌ ده‌ستوور چه‌نگی له‌ كه‌ركوك گير بوه‌، مه‌گه‌ر خۆی به‌ڕه‌ڵڵای بكات.  بێگانه‌ و دوژمنه‌كانيش ته‌نيا پاڕانه‌وه‌ و فشار و هه‌ڕه‌شه‌يان له‌ده‌ست ماوه‌.  بۆيه‌ش، هه‌ڵوێستی سه‌ركرده‌كانی كورد له‌ هی هه‌موو لايه‌ك گرنگتره‌.  ئه‌گه‌ر كورد سووڕ بێ له‌ سه‌ر پياده‌ كردنی ده‌ستوور، ئه‌وا مه‌وقيعی سياسی و ئه‌خلاقی و قانونی زۆر به‌هێزده‌‌بێ، هه‌تا ئه‌گه‌ر به‌ ناواقيعيش له‌قه‌له‌م بدرێ وه‌يان به‌ جۆشده‌ری ئاگری براكوژی تاوانبار بكرێ.  سوڕبوون له‌سه‌رپياده‌كردنی ده‌ستورێكی هه‌ميشه‌يی، كه‌ ئه‌مه‌ريكا و هاوپه‌يمانه‌كانی ئيعتيرافيان پێ كردوه‌ و له‌ ڕيفه‌راندۆمێكی ديموكراسی ئازاد دا عيراقيه‌كان ده‌نگيان بۆ داوه‌، كه‌مترين داواكاريه‌ كه‌ كورد پێی ڕازی بێ.‌  هه‌رلايه‌نێك داوای ده‌ستێوه‌ردانی پڕۆسه‌ی‌ ده‌ستوری بكات ده‌بێ له‌و چاكتر و زياتری پێ بێ بۆ كورد، ده‌‌نا مه‌وقيعی سياسی و ئه‌خلاقی لاوازی ده‌بێ. بۆيه‌ش سه‌ركرده‌كانی كورد ده‌توانن داواكاريه‌كانی بيگانه‌ و قه‌يرانی ئێستايان بكه‌نه‌ فرسه‌تێك بۆ ده‌ستكه‌وتی مه‌زنتری ميژوويی. 

ڕاسته‌، ده‌ستور نوسراوه‌يه‌ و پياده‌كردنی دياريكراوه‌، به‌ڵام هيچ پڕۆسه‌يه‌ك له‌ سياسه‌تدا ڕاسته‌وخۆ و ئاسان نيه، به‌ تايبه‌تی له‌ گێژاوكی ئيمڕۆی عيراقدا.‌ ئه‌گه‌ر كورد هيمه‌ت نه‌كات و هه‌رخۆی كاره‌كان ئه‌نجام نه‌دات، ئه‌وا كه‌س نيه‌ بۆی بكات.  واته‌، له‌ به‌رامبه‌ر ته‌وژمی لۆبی هه‌مه‌لايه‌نه‌ی دژواردا، پێويسته‌ پارتی و يه‌كێتی به‌رنامه‌يه‌كی لۆبی له‌خۆ بگرن بۆ قه‌ناعه‌ت پێهێنانی دۆستان و ڕه‌د كردنه‌وه‌ی ڕه‌خنه‌ی دوژمنان.

ڕێگاچاره‌ی ده‌ستوری: به‌بێ چاوه‌ڕێی به‌غدا

له‌وه‌ته‌ی هه‌لبژاردنی ساڵی ٢٠٠٥ ئه‌نجام دراوه‌، دۆست و دوژمن مسۆگه‌ريانه‌ كه‌وا كه‌ له‌ هه‌ر ڕۆژێكدا ڕيفه‌راندۆم بكرێ (پێش يان پاش ئاساييكردنه‌وه‌) ئه‌وا كورد ده‌يباته‌وه‌.  له‌ دوای ڕوخانی ڕژێمی سه‌دام، چه‌ندين له‌ كورده‌ كه‌ركوكيه‌ چه‌كداره‌كان، به‌بێ چاوه‌ڕێی بيروكراسيه‌تی ده‌وڵه‌ت، چونه‌ سه‌ر ڕۆحی داگيركه‌رانی ماڵه‌كانيان و به‌ بێ قڕه‌قڕ مولكه‌كانيان لێ سه‌ندنه‌وه‌.  ‌‌‌كوردی كه‌ركوك، به‌ پاڵپشتی پارتی و يه‌كێتی، له‌ زووه‌وه‌ بونه‌ باڵا ده‌ستی شاره‌كه‌.  دياره‌ كه‌ ئه‌وه‌ بايی ئه‌وه‌نده‌ ژيانی عه‌ره‌بی هاورده‌ی تاڵ كردوه‌ كه‌ زياتر له‌ سه‌د هه‌زار له‌وانه‌ شاره‌كه‌يان به‌جێ هێشتوه، بێجگه‌ له‌وانه‌ی ڕوویان له‌ هه‌نده‌ران كردوه‌.  هاوكات، به‌ هاندانی سياسی و دارايی حيزبه‌كان، ٢٥٠ هه‌تا ۳٥٠ هه‌زار كوردی كه‌ركوك گه‌ڕانه‌وه‌ ناو شاره‌كه‌ به‌ر له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی ٢٠٠٥.  ئه‌وانه‌و حه‌فتا هه‌زار كه‌سی به‌ ڕه‌گه‌ز كه‌ركوكی دانيشوی شاره‌كانی تری كوردستان، مافی ده‌نگدانيان بۆ شاره‌وانی كه‌ركوك پێدرا.  ئيتر ڕێژه‌ی كورد له‌‌ دوا هه‌ڵبژاردنی كه‌ركوك گه‌يشته‌ ٥۹ له‌ سه‌د، و شوناسنامه‌ی كوردێتی كه‌ركوك مسۆگه‌ر بوه‌‌وه‌. 

بۆيه‌ كورد ده‌توانێ به‌بێ ئاساييكردنه‌وه‌ داوای ڕيفه‌ڕاندۆم بكات.  هاوكات كارئاسانی بۆ ئه‌و ده‌ هه‌زار خێزانه‌ (حه‌فتا هه‌تا هه‌شتا هه‌زار كه‌سه‌)ی كه‌وا‌ ئاماده‌يی گه‌ڕانه‌وه‌يان نيشانداوه‌ به‌ زووتريان كات كارئاسانيان بۆ بكرێ.  به‌ گوێره‌ی ياسای عيراق، ئه‌وانه‌ی به‌ ويستی خۆیان ڕازی ده‌بن بگه‌ڕێنه‌وه‌ شوێنی ئه‌سليان، بڕی پازد‌‌ه‌ هه‌زار دۆلارو پارچه‌ زه‌ويه‌كیان پێده‌به‌خشرێ.  ڕاسته‌ ده‌بێ ئه‌و پاره‌يه‌ له‌ بودجه‌ی مه‌ركه‌ز بێته‌ ده‌ر، به‌ڵام حكومه‌تی هه‌ريم ده‌توانی له‌ ئه‌ستۆی بگرێ و له‌ دواڕۆژ له‌ به‌غدای بستێنێته‌وه‌.  هاوكات پێويسته‌ حكومه‌ت و دوو حيزبه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كه‌ی كوردستان زه‌وی خانوبه‌ره‌يه‌كی زۆر له‌ ناو كه‌ركوكدا بكڕن و بيده‌نه‌ كورد و توركومانه‌ ڕاگوێزراوه‌كان، به‌ كرێ يان به‌ قه‌ردی عه‌قاری.  به‌وه‌ ده‌توانن له‌مه‌ودايه‌كی نزيكدا پارسه‌نگی هاوكيشه‌كان سه‌راوبن بكه‌ن و مه‌ترسی ته‌قينه‌وه‌ش كه‌م بكه‌نه‌وه‌.  ئه‌و كاره‌ له‌ پڕاكتيكدا ئاسان نيه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئيراده‌ هه‌بێ، ئه‌نجام ده‌درێ. 

هه‌ڕه‌شه‌ی كورد

پێويسته‌ ئيداره‌ی سه‌رۆك بوش به‌وه‌ چاوترسای بكرێ كه ئه‌گه‌ر ده‌ستور پياده‌ نه‌كرێ ئه‌وا كورد ئيلتيزامی به‌ ده‌ستوور نامێنێ، واته‌ هه‌موو ڕێكه‌وتننامه‌يه‌كی له‌گه‌ل باقی عيراق هه‌‌ڵده‌وه‌شێته‌وه‌. ئه‌وه‌ش ته‌واوی پلانه‌كانی ئه‌مه‌ريكا و شيعه‌ی عيراق سه‌راوبن ده‌كات.  هاوكات، بۆشاييه‌كی ده‌سه‌ڵات دروست ده‌بێ و كورد ده‌توانێ ده‌ست به‌سه‌ر كه‌ركوك داگرێ و په‌يوه‌ندی ئيداريشی له‌گه‌ڵ به‌غدا ببڕێ.  له‌ ڕۆژگاری ئيمڕۆدا ئه‌وكاره‌ ‌به‌ كارێكی ناحه‌كيمانه‌ له‌ قه‌له‌م ده‌درێ، چونكه‌ ده‌بێته‌ هۆی ته‌قينه‌وه‌يه‌كی بێ كۆتايی و تێكدانی هه‌موو پلانێك.  به‌وه‌ كورديش و نه‌ته‌وه‌كانی تريش له‌ كه‌ركوك و ده‌ره‌وه‌ی كه‌ركوك زه‌ره‌رمه‌ند ده‌بن و لێيان ده‌قه‌ومێ.    به‌ڵام حه‌كيمانه‌ بێ يان نا، ئه‌گه‌ر كورد دڵنيا بوو كه‌وا ئيداره‌ی ئه‌مه‌ريكی خيانه‌ت له‌ وه‌عده‌كان ده‌كات و كورد له‌ كه‌ركوك بێ به‌ش ده‌كات، ئه‌وا كورديش ده‌بێ بكه‌وێته‌ شه‌ڕه‌ هه‌ڵوێستی سياسی چاره‌نوس ساز له‌گه‌ڵ خودی ئه‌‌مه‌ريكا (به‌بێ به‌ره‌نگاريی عه‌سكه‌ری). له‌ ئاستی عيراقدا كورد ده‌بێ به‌رده‌وام له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌ريكا هه‌ماهه‌نگ بێ، به‌ڵام له‌ كه‌ركوكدا به‌ پێچه‌وانه‌ی بێ.  ده‌بێ ئيداره‌ی سه‌رۆك بوش و كۆماريه‌كان بزانن كه‌وا كورد ئاماده‌يه‌ ئه‌ركیان ‌ئاڵۆزتر بكات و كه‌ركوك بكاته‌ سووته‌مه‌نيه‌كی ئيعلامی هه‌ڵبژاردنه‌كانی ئه‌مه‌ريكی. ده‌بێ كورديش بيسه‌لمێنێ خه‌ريكی بلۆف كردن نيه‌، به‌ڵكو له‌ سه‌ر قه‌زيه‌يه‌كی چاره‌نوس سازدا، ئاماده‌ی كاری له‌و جۆره‌يه‌.   

بنكه‌ی سه‌ربازی ئه‌مه‌ريكی له‌ بڕی كه‌ركوك

ئه‌مه‌ريكا له‌ ژێره‌وه‌ پێشنيازی كردوه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر كورد ده‌ست له‌ كه‌ركوك هه‌ڵبگرێ، ئه‌وا له‌ پاداشتدا بنكه‌يه‌كی سه‌ربازی ئه‌مه‌ريكی له‌ كوردستان داده‌نرێ.  دياره‌ كه هه‌ندێ له‌ ئه‌مه‌ريكه‌كان سه‌ركرده‌كانی كورد به‌ خاوپێچراوه‌ و (ساذج) داده‌نێن، وه‌ دياره‌ ئه‌و جۆره‌ سه‌ركردانه‌ی كورديش كه‌ به‌وه‌ هه‌ڵده‌خه‌له‌تێن، خاو پێيچراوه‌ن.  ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ريكا بيه‌وێ يان نه‌يه‌وێ ئاسايشی كوردستان بپارێزی، ئه‌وا به‌ بوون و نه‌بوونی ئه‌و جۆره‌‌ بنكه‌ سه‌ربازيه‌ له‌ناو خاكی كوردستاندا هه‌ڵوێستی ناگۆڕێ.  ئه‌مه‌ريكا هه‌رخۆی ده‌مێكه‌ ده‌يه‌وێ ئه‌و جۆره‌ بنكه‌يه‌ له‌ كوردستان (له‌ ناوچه‌ی قه‌ره‌داغ) بۆ خاتری پاراستنی به‌رژه‌وه‌نديه‌كانی دابنێ.  به‌رهه‌ڵستيه‌كی عه‌ره‌بی و ئێرانی و توركی له‌ دژی ئه‌و بڕياره‌ په‌يدا بووه‌.  به‌ڵام دياره‌ ئێستا ئه‌مه‌ريكا ده‌يه‌وێ دامه‌زراندنی ئه‌و بنكه‌يه‌ به‌ نرخێكی به‌رز به‌ كورد بفرۆشێ و هاوكات به‌ دراوسێكانيشی نيشان بدات كه‌ ئه‌وه‌ بۆ خاتری به‌رژه‌وه‌ندی گشتيه‌.  بێ گومان، ئه‌و جۆره‌ بنكه‌ سه‌ربازيه‌ سوودی بێ پايانی بۆ كورد هه‌يه‌ و ڕه‌نگه‌ له‌  هه‌ڕه‌شه‌ی دراوسێكان بيپارێزێ.  ڕه‌نگه‌ ئه‌و پڕۆژه‌يه‌ له‌ ئاينده‌يه‌كی نزيكدا (بۆ نموونه‌ له‌ كاتی لێدانی ئێراندا) له‌ زۆر لاوه‌ زه‌ره‌ری هه‌بێ، به‌ڵام له‌ مه‌ودای درێژدا، سوودی زياتره‌.  بۆيه‌ پێويسته‌ سه‌ركرده‌كانی كورد ڕێخۆشكه‌ر بن بۆ دامه‌زراندنی ئه‌و جۆره‌ بنكه‌يه‌، نه‌ك ته‌نيا له‌ قه‌ره‌داغ، به‌لكو له‌ ده‌وروبه‌ری خودی شاری كه‌ركوكيشدا (به‌ مه‌رجێك كه‌ركوك به‌شێك بێ له‌ كوردستان).  له‌و حاله‌ته‌دا، كورد و ئه‌مه‌ريكا هه‌ردوكيان براوه‌ ده‌بن. 

پارتی و يه‌كێتی و گه‌مه‌ی چاره‌نوس

ڕاسته‌ يه‌كێتی و پارتی و ته‌واوی حيزبه‌ كوردستانيه‌كان خه‌مهه‌ڵگری كه‌ركوك بوونه‌وه‌ ئه‌وه‌ی بۆيان ڕه‌خسا بێ كردويانه‌.  به‌ڵام ناشكرێ گله‌يی فه‌شه‌ل هه‌ر له‌ دوژمن بكرێ، چونكه‌ به‌شێكی مه‌زنی ئاڵۆزبوونی كێشه‌كان له‌ ئه‌ستۆی سه‌ركرده‌كانی كورد و حيزبه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كانه‌.   ده‌بوايه‌ دوژمنی هاوبه‌ش، يه‌كێتی و پارتی له‌ يه‌كتر نزيك كردباوه، ئه‌جيندای سياسی و ئاسايشيی هاوبه‌شی بۆ دروست كردبان، تاوه‌كو له‌ ده‌سپێشخه‌ری و پێشه‌وايه‌تيدا كاريگه‌رتر بوانايه‌. به‌ڵام دياره‌ كه‌ گرفتی ئه‌و دوو حيزبه‌ زۆر مه‌زنتره‌ له‌وه‌ی كه‌وا دانی پێدا ده‌نێن.

كه‌مته‌رخه‌می:

سه‌باره‌ت به‌ كه‌ركوك، پارتی و يه‌كێتی پلانی ستراتيژی هاوبه‌شيان له‌ به‌غدا هه‌بوه‌، به‌ڵام له‌ ناو شاره‌كه‌دا، كار و هه‌ڵوێستی هاوبه‌شيان به‌ ده‌گمه‌ن به‌ دي ده‌كرا. هه‌ردوو لايان زياتر خه‌ريكی به‌رز كردنه‌وه‌ی شيعارات و هه‌ڵوێستی نامه‌‌دروس بوونه‌‌. به‌رامبه‌ركێ و ململانێكه‌يان كاری تێكده‌ری له‌ سه‌ر هه‌موو ئاستێكی سياسی و ئيداری و كۆمه‌ڵايه‌تی و ئاسايش و په‌روه‌رده‌ و لۆبی و گفتوگۆكانياندا هه‌بووه.  ‌ئه‌وان له‌به‌ر هه‌مه‌ خيتابيیان سوودێكی ئه‌وتۆيان له‌ په‌رش و بڵاوی عه‌ره‌ب و توركومان نه‌كردوه‌.  له‌ ديوه‌خاندا، كه‌ به‌ يه‌كه‌وه‌ن به هه‌ماهه‌نگی ده‌دوێن. به‌ڵام له‌ ديداری ته‌ن به‌ ته‌ندا له‌گه‌ڵ بێگانه‌ و دوژمنه‌كاندا خيتابيان جياوازه‌ و دژ به‌يه‌كتره‌.  كاری ناقانونی به‌رچاو‌يان ئه‌نجام داوه‌ كه‌ بونه‌ته‌ مايه‌ی ئيحراج و ئيحبات و خه‌يبه‌تی خه‌ڵكی كورد و غه‌يره‌كوردی كه‌ركوك.  له‌وانه‌ ده‌ستێوه‌ردان له‌ كاروباری ئيداره به‌ بێ هه‌ماهه‌نگی و پرس و ڕای ئه‌نجومه‌نی پارێزگا، وه‌يان دابه‌شكردنی زه‌وی و خانوبه‌ری ته‌جاوز به‌ شێوه‌يه‌كی  به‌ڕه‌للايی و به‌ بێ پلاندان به‌سه‌ر خه‌ڵكانی سه‌ر به‌ دوو حيزبه‌كه.  ئيترجێگه‌ی سه‌رسوڕمان نيه‌ كه‌ به‌لای بێگانه‌كانه‌وه‌، كورد تاوانباره‌ به‌وه‌ی كه‌ نيازی پاك نيه و سه‌ركرده‌كانی ئه‌هلی متمانه‌ و بڕوا نينه‌‌، و خه‌ريكی پياده‌كردنی ئه‌جيندای تێكده‌رن، چونكه‌ قه‌زيه‌كه‌يان بۆ كه‌ركوك نيه‌ به‌ڵكو بۆ كه‌ركوكيان بۆ ده‌ستكه‌وتی پاره‌ و نه‌وته‌. 

هه‌ڵه‌ی‌ مێژو‌ويی: 

سه‌ركرده‌كانی پارتی و يه‌كێتی هه‌لی مێژوويان كرده‌ قوربانی ململانێی نێوانيان.  له‌‌ ساڵی ٢٠٠۳، ده‌يانتوانی‌ جێگه‌ به‌ عه‌ره‌بی هاورده‌ له‌ق بكه‌ن و زۆربه‌ی مه‌سه‌له‌كان يه‌كلايی بكه‌نه‌وه‌.  ئه‌مه‌ريكيه‌كان له‌ ڕووكه‌شدا ڕێگر بوون به‌ڵام له‌ ژێره‌وه‌ چاوه‌ڕێيان ده‌كرد و پێيان ئاسايی بوو. خۆ به‌ر له‌شه‌ر، زۆربه‌ی‌ عه‌ره‌به‌ هاورده‌كان خۆيان بۆ هه‌ڵاتن ئاماده‌كردبوو.  به‌ڵام له‌ دوای شه‌ڕ، توانيان يه‌كێتی و پارتی له‌ دژی يه‌كتری به‌كار بهێنن و پسوله‌ی مانه‌وه‌يان لێوه‌گرن. هه‌روه‌ها، سه‌ركرده‌ی كورد هه‌ڵه‌يه‌كی مه‌زنی كرد كه‌ خۆی به‌ جه‌دوه‌لێكی زه‌مه‌نی وا به‌سته‌وه‌ كه‌ له‌ يه‌كه‌م ڕۆژه‌وه‌‌ ديار بوو واقيعی نه‌بووو.  له‌ ساڵی ٢٠٠٤ و ٢٠٠٥دا، له‌ دوای چه‌سپانی ماده‌ی ٥٨ ی ياسای كاتی و ماده‌ی١٤٠ ی‌ ده‌ستوور، پڕۆسه‌كه‌يان به‌ كراوه‌يی به‌ جێ هێشت.  كه‌ بۆشيان ده‌ركه‌وت كه‌ به‌غدا كه‌مته‌رخه‌می لێده‌كات، ده‌بوايه‌ به‌بێ چاوه‌ڕێی به‌غدا ماده‌كه‌يان جێبه‌جێ كردبا و له‌ بودجه‌ی (به‌ قه‌ردی دواڕۆژ) هه‌رێم پاره‌يان سه‌رف كردبا.  ئێستاش ئه‌وه‌ مانگی ئادار تێپه‌ڕی و ئاساييكردنه‌وه‌ ڕووی نه‌دا، مانگی حه‌وت وا تێده‌په‌ڕی و سه‌رژمێری ناكرێ، ساڵی ٢٠٠٧يش تێده‌په‌ڕێ و ڕيفه‌راندۆم ئه‌نجام نادرێ.  ئه‌وه‌ش به‌ فه‌شه‌لی سه‌ركرده‌كانی كورد‌ ده‌ژمێردرێ به‌ر له‌ بێگانه‌كان. 

فه‌شه‌ل: 

به‌ گشتی، يه‌كێتی و پارتی فه‌شه‌لیان هێناوه‌ له‌ دڵنيا كردنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌ غه‌يره‌ كورده‌كانی ناو كه‌ركوك، و دڵيان خۆشه‌ به‌ وه‌لائی ژماره‌يه‌كی بچوكی  توركمان و عه‌ره‌بی ڕه‌سه‌ن، كه‌ به‌ سروشت يان به‌رژه‌وه‌ندی به‌ حوكمڕانێتی كوردی ڕازينه‌. ده‌بوايه‌ حيزبه‌ كورديه‌كان سوودێكی بێ پايانيان له‌ بێ سه‌روبه‌ريی و پارچه‌ پارچه‌يی عه‌ره‌ب و توركومانه‌كانی كه‌ركوك وه‌ربگرتبايه‌.  له‌ لايه‌كه‌وه‌، ده‌بوايه‌ ململانێی سياسی ناوه‌كی ئه‌و لايه‌نانه‌يان هان بدايه‌ و مه‌شغولی خۆخۆريان بكردبانايه‌، هاوكاتيش به‌رنامه‌يه‌كی تۆكمه‌يان بۆ پێشڕه‌وێتی هاوڵاتی عه‌ره‌ب و توركومانيان پياده‌ كردبايه‌.   ده‌بوايه‌ كه‌ حيزبه‌ كورديه‌كان‌ تيمێكی پسپۆڕی و سياسی ‌هه‌مه‌ لايه‌ن و پڕ ته‌نيسقيان پێك بهێنايه‌، بۆ هه‌ڵمه‌تی ڕۆشنبيری و لۆبی سياسی و چاكسازی ئيداری له‌ ناوه‌وه‌ و ده‌ره‌وه‌ی كه‌ركوك.  قسه و هه‌ڵوێستی سه‌رزاره‌كی له‌و جۆره‌ كراوه‌، به‌ڵام له‌ ڕووی پراكتيكدا زۆر كه‌می ئه‌نجام دراوه‌.

هه‌لوێستی‌ نهێنی و كاری ئاشكرا:

به‌لای بێگانه‌كان، خوێندنه‌وه‌ی وه‌ره‌قه‌ی سه‌ركرده‌كانی كورد ئاسان بووه، هه‌ڵوێستی ڕووكه‌ش و جه‌وهه‌ريان پێچه‌وانه‌ی يه‌كتره‌، وه‌ له‌ خۆيان دڵنيا نين و بۆيه‌ ئيراده‌یان قابيلی لاواز كردنه‌.  دياره‌ كه‌ هه‌ندێ له‌ سه‌ركرده‌ كورده‌كان (به‌تايبه‌تی ئه‌وانه‌ی به‌غدا) له‌ ديوه‌خانه‌كانياندا دانيان به‌ ناواقيعيه‌تی قۆناغه‌كانی ١٤٠دا ناوه‌، و‌ به‌وه‌ ڕازينه‌ كه‌ كه‌ركوك بكرێته‌ فيدراڵیه‌تێك له‌ ‌ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم.  له‌به‌ر هه‌رهۆيه‌ك بێ تا ئێستا ئه‌و بابه‌تانه به‌ ئاشكرا تاوتوێ نه‌كراون، به‌ڵام ئه‌و جۆره‌ دان پێدانانه‌‌‌ نهێنيانه‌ ده‌ستی بێگانه‌كانی هه‌تا ڕاده‌ی دڵنيايی به‌هێز كردوه‌. ته‌نانه‌ت داوايان له‌ سه‌ركرده كورده‌كان كردوه‌ كه‌ ده‌ست به‌ كه‌مپه‌ينی ئيعلامی بكه‌ن بۆ ئاماده‌ كردنی خه‌ڵك و ئه‌ندامان و جه‌ماوه‌ری حيزبه‌كانيان به‌ هه‌ڵپه‌ساردنی پڕۆسه‌كه‌.  له‌و ده‌قيقه‌ی كه‌ كورد ڕازی ده‌بێ بۆ لێدوان، ئه‌وه‌ مانای نه‌رم بوون و ڕازی بوونه‌ به‌ دواخستن وه‌يان پاشگه‌زبوونه‌وه‌ له‌ ڕيفه‌راندۆم.  له‌و ساته‌دا كورد وه‌ڕه‌قه‌يه‌كی گرنگی گفتوگۆی له‌ده‌ست ده‌چێ.  بۆيه‌ پێويسته‌ كه‌وا سه‌ركرده‌ی كورد له‌سه‌ر هيچ مێزێك دانه‌نيشێ و مه‌جالی هيچ جۆره‌ لێدوان گفتوگۆيه‌ك نه‌دات به‌رله‌وه‌ی كه‌ دۆسيه‌ی به‌ديلێكی پڕمانا و بايه‌خداری پڕ گه‌ره‌نتی ده‌كه‌وێته‌ به‌رده‌ست. ئه‌وجا به‌ ساردوسوڕيه‌وه‌ به‌ تيكی چاو سه‌يری بكات.  گرنگ  لێره‌دا ئه‌وه‌يه‌ كه‌ هه‌موسه‌ركرده‌كان ئيلتيزام به‌ يه‌ك مه‌وقيف بكه‌ن، و به‌ هه‌ماهه‌‌نگی له‌ به‌رامبه‌ر  ته‌وژمی لۆبی و فشاره‌‌ ده‌ره‌كيه‌كان  بوه‌ستن،  و پێ له‌سه‌ر ئه‌لته‌رناتيڤی پڕ له‌ گه‌ره‌نتی داگرن. 

بێ حيكمه‌تيی دوو هه‌ڵوێستيه‌تی: 

ئيمڕۆ له‌ هه‌موو ڕۆژێكی تر زياتر، پارتی و يه‌كێتی پێويستيان به‌ يه‌كخيتابيه‌.  لاوازی كورد له‌ ته‌سريحه‌ پێچه‌وانه‌كانی سه‌رۆكی هه‌رێم و سه‌رۆك كۆمار به‌ده‌ر ده‌كه‌وێ.  سه‌رۆكی هه‌رێم به‌ بێ منه‌تی گوشار بۆ هه‌ڵوێستی توركيا ده‌بات. سه‌رۆك كۆماريش هه‌وڵی نه‌رم كردنه‌وه ده‌دات، و داخ ده‌رده‌بڕێ، وه‌ك بڵێی داوای لێبوردن له‌ توركيا ده‌كات.‌  بوش و ئيداره‌كه‌ی ناره‌حه‌تن‌ به‌ ته‌سريحه‌كانی سه‌رۆكی هه‌رێم.  بۆيه‌ له‌ ڕێگه‌ی نوێنه‌ری حكومه‌تی هه‌رێم له‌ واشينگتن داوايان لێ كردوه‌ كه‌وا له‌ كرژیه‌كان كه‌م كاته‌وه‌ و چيتر قسه‌ له‌ دژی توركيا نه‌كات.  بێ گومان، ئيداره‌ی ئه‌مه‌ريكی ئه‌و داوايه‌ بۆ خاتری پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندی كوردی ناكات، به‌ڵكو له‌ به‌رژه‌وه‌ندی توركی و ئه‌مه‌ريكی و عيراقيه‌، وه‌ هيچ خزمه‌تێك به‌ كورد ناكات.  دياره‌ كه‌ تاله‌بانیش له‌ هه‌ڵوێستیدا هه‌ماهه‌نگه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌ريكيه‌كان و بۆيه‌ هه‌وڵی دڵدانه‌وه‌ی توركه‌كانی داوه‌.  ئيتر گرنگ نيه‌ كه‌ ئايا هه‌ڵوێستی كاميان له‌وی تر حه‌كيمانه‌تره‌، به‌ڵام دووهه‌ڵوێستيه‌تی كورد، هيچ حيكمه‌تێكی تێدا نيه‌.

شايانی باسه‌ كه‌وا ئيمڕۆ توركيا له‌ هه‌موو ڕۆژێكی تر لاوازتره‌ له‌ به‌رامبه‌ر كوردی باشوور، و توانای ده‌ستدرێژی به‌سه‌ر هه‌ڕێمی كوردستاندا نيه‌.  هه‌رێم به‌شێكه‌ له‌ عيراق، و مه‌سئوليه‌تی پاراستنی سنوور و ئاسايشی عيراق له‌ ئه‌ستۆی هێزی داگير كه‌ری ئه‌مه‌ريكيدايه‌، و هه‌ر ده‌ست درێژيه‌ك بۆ سه‌ر عيراق ده‌ستدرێژيه‌ بۆ سه‌ر ئه‌مه‌ريكا.  ئه‌رته‌شی توركيش ئه‌وه‌ باش ده‌زانێ، بۆيه‌ش له‌ قه‌يراندايه (بێجگه‌ له‌ قه‌يرانی ناوه‌كی وه‌ك له‌ به‌شی يه‌كه‌می ووتاره‌كه‌ باس كرا).  بۆيه‌ش مه‌سه‌له‌ی په‌كه‌كه ده‌كاته‌ به‌هانه‌ و تێكه‌ڵی ده‌كات به‌ مه‌سه‌له‌ی كه‌ركوك.  خۆ ئه‌گه‌ر توركيا سه‌رباز بنێرێته‌ ناو هه‌رێمی كوردستان، به‌مانا ووڵاتێكی دراوسێی خاوه‌ن سياده‌ی داگير كردوه‌، به‌وه‌ چانسی هاتنه‌ ناو كۆمه‌ڵگای ئه‌وروپی هه‌تا هه‌تايه‌ ده‌فه‌وتێ.  بۆيه‌ش سياسه‌تمه‌داره‌ سيڤيله‌كانی توركی ڕێگه‌ به‌و كاره‌ ناده‌ن، وه‌ له‌ دژی هه‌ڵوێستی ئه‌رته‌ش وه‌ستاون.  دياره‌ كه‌ وه‌زعی توركی زۆر له‌ هی كوردی ئاڵۆزتر و خراپتره. وه‌ هه‌ڕ‌ه‌شه‌ و گوڕه‌شه‌ی ئه‌رته‌شه‌كه‌شئ هه‌ر‌ موزايه‌ده‌یه‌ و ڕه‌نگدانه‌وه‌ی قه‌يران و ململانێی ناوه‌كيه‌‌.

قورسايی كورد 

له‌ سه‌ر شانۆی ڕووداوه‌كاندا، كورد قورساييه‌كی مه‌زنی هه‌يه‌.  له‌ شاری كه‌ركوك زۆرينه‌ و ده‌سه‌ڵاتدار و مونه‌زه‌م و شه‌ركه‌ره‌، و توانای دروست كردن و تێكدان و ده‌ستوه‌شانی هه‌يه‌.  له‌ په‌رله‌مان و حكومه‌تی به‌غداش دوه‌م قورسايی هه‌يه‌.  تا ئێستا يه‌كێتی و پارتی له‌ به‌غدا فاكته‌ری يه‌كخستنن و زامينكردنی به‌رده‌وامێتی حكومه‌تی ماليكی بوونه‌.  ڕۆڵی ناوبژيكه‌ر و مه‌ليك دروستكه‌ریان ديوه‌‌.  هه‌ركاتێك يه‌كێتی و پارتی و يه‌كگرتوی ئيسلامی خيتابيان يه‌ك بێ، ئه‌وا له‌ تواناياندايه‌ له‌ ڕێگه‌ی ده‌ستووره‌وه‌ حكومه‌تی به‌غدا بڕوخێنن.  ئه‌وه‌يش مه‌زنترين گورزی تێكده‌ره‌ بۆ ئه‌و ئيئتيلافه‌ شيعيه‌ی كه‌ ئيمڕۆ له‌ په‌له‌ڕوحه‌ی هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌دايه. وه‌ گورزێكه‌ له‌ پلانی تازه‌ و ئه‌وله‌وياتی سياسی ئه‌مه‌ريكی له‌ عيراقدا، چونكه‌ به‌ ڕوخانی حكومه‌تی ماليكی هيچ لايه‌نێكی تری پڕۆئه‌مه‌ريكی نيه‌ ئه‌و بۆشاييه‌ پڕبكاته‌وه‌، له‌ غه‌يری ئه‌مه‌ريكيه‌كان خۆيان له‌ ڕێگه‌ی حوكمێكی عورفی عه‌سكه‌ری.  ئه‌و جۆره‌ پلانه‌ له‌ بيری ئه‌مه‌ريكيه‌كان هه‌بوه‌ به‌ڵام بێ گومان له‌ دژی ويستی ئيئتيلافی شيعه‌دا‌يه‌. 

خۆ له‌ كاتی كشانه‌وه‌ی كورد له‌ حكومه‌تی به‌غدا، ته‌واوی هه‌رێمی كوردستان ده‌بێته‌ ئۆپۆزيسيۆن له‌ دژی مه‌ركه‌زێكی لاواز.  هاوكات هه‌رێم وه‌ك ده‌وڵه‌تێكی سه‌ربه‌خۆ ڕه‌فتار ده‌كات، وه‌ ده‌سه‌ڵاتيشی به‌سه‌ر ڕووداوه‌كانی كه‌ركوكدا زياتر ده‌بێ.  ته‌نانه‌ت به‌بێ ئه‌وه‌ی ئيعلانی شه‌ڕ بكات، كورد ده‌توانێ به‌بێ منه‌تی ته‌واوی كه‌ركوك داگير بكات و هاورده‌كان بخاته‌ به‌ر فشار، و ڕێگه‌ش له‌ تيرۆری سوننه‌ی عه‌ره‌ب و ده‌ستێوه‌ردانی توركی بگرێ.  شايانی باسه‌ كه‌ ئه‌و چه‌ند مانگه‌ی داهاتوودا فرسه‌تێكه‌ بۆ كورد كه‌ پێدا بگرێ و فشار بخاته‌ سه‌ر ئيداره‌ی ئه‌مه‌ريكی، چونكه‌ له‌ توانای ئه‌مه‌ريكادا نيه‌ به‌هه‌ڵستی بكات وه‌يان كورد له‌ خۆی بكاته‌ دوژمن.  هێشتا ئه‌مه‌ريكا سه‌رقاڵی سه‌قامگيركردنی ئاسايش و ڕزگاركردنی عيراقه‌ له‌ چه‌نگی ئێران. بۆيه‌ له‌ به‌رامبه‌ر كورد دا له‌ هه‌ره‌شه‌و پاڕانه‌وه زياتری له‌به‌ر ده‌ستيدا نيه.  به‌ڵام ئه‌گه‌ر كورد ئيمساڵ نه‌رمی بنوێنێ و چاوه‌ڕێی قه‌ده‌ر بێ، ئه‌وا كات به‌ سه‌رده‌چێ و ئيداره‌ی ئه‌مه‌ريكی هه‌لوێستی ده‌گۆڕێ، و شه‌مه‌نده‌فه‌ری كه‌ركوك جارێكی تريش تێده‌په‌ڕێ، و كورد ديسانه‌وه لێی ده‌قه‌ومێ. 

ئاماده‌باشی بۆ ڕۆژی ڕه‌ش

پێويسته‌ پارتی و يه‌كێتی تيمێكی سياسی په‌رله‌مانی و حكومی و پسپۆڕی لۆبی، به‌ بودجه‌يه‌كی تێر و ته‌سه‌له‌وه‌، پێك بهێنن و بكه‌ونه‌ هه‌ڵمه‌تێكی لۆبی ده‌ره‌كی و ناوه‌كی، له‌ واشينگتنه‌وه‌ بۆ ئه‌وروپا و ووڵاتانی دراوسێ و به‌غدا و كوردستان و خودی كه‌ركوك. 

له‌ كه‌ركوك و ده‌وروبه‌ری

پێويسته‌ پێشمه‌رگه‌ و ئاسايشی كوردستان، به‌ چه‌كداری ئيحتياته‌وه‌، خه‌ريكی ڕاهينان و پلان دانان و ئاماده‌باشی بن بۆ ڕۆژی هه‌ڵمه‌ت، وه‌ به شێوه‌يه‌كی به‌رنامه‌كاری دابه‌ش بكرێن به‌ سه‌ر ناوچه‌ هه‌ستياره‌كانی ناوه‌وه‌ و ده‌وروبه‌ری كه‌ركوك و شوێنه‌كانی تر. ڕه‌نگه‌ كار قه‌ت نه‌گاته‌ ئه‌وه‌ی شه‌ڕ بقه‌ومێ، به‌لام له‌وانه‌يه‌‌ ئاماده‌يی كورد به‌س بێ بۆ ڕه‌تاندنی مه‌ترسيه‌ ناوه‌كی و ده‌ره‌كيه‌كان، و نه‌رم كردنی هه‌لوێستی ئه‌مه‌ريكی و توركی.  سه‌ركرده‌كانی كورد هه‌ڵه‌ ده‌كه‌ن ئه‌گه‌ر به‌ قه‌رز له‌ دوژمن بترسن.  ئيمڕۆ نه‌ ئه‌مه‌ريكا و نه‌ عه‌ره‌بی عيراق و نه‌ توركيا و نه‌ ئێران توانای ده‌ستوه‌شاندنیان له‌ كورد هه‌يه‌.  هه‌ريه‌كه‌يان به‌ شێوه‌يه‌ك له‌ قه‌فه‌س و قه‌يرانێكدا گيری خواردوه‌.  هاوكات، پێويسته‌ تيمی كوردی به‌رنامه‌يه‌ك بۆ دابين كردنی مافی مرۆڤ و گه‌شه‌ پێدانی كوڵتوری و ڕۆشنبيری كورد و عه‌ره‌ب و توركومان و كريستيانه‌كان دابنێن.  به‌رنامه‌يه‌كيش دابنێن بۆ چاكسازی ئيداری، به‌شدارێتی ده‌سه‌ڵاتی، دروست كردنه‌وه‌ و گه‌شه‌ پێدانی ژيرخان و سه‌رخانی شاره‌كه‌.   

له‌ هه‌ولێر

مه‌زنترين ئاماده‌باشی بۆ شه‌ڕی چاره‌نوس ساز، مه‌سه‌له‌ی حوكمڕانی كورديه‌.  دامه‌زرانی حكومه‌تێكی موئه‌سسه‌ساتی تۆكمه‌ی يه‌كگرتوو، باشترين به‌رگريه‌ له‌ دواڕۆژی كورد.  هه‌تا ناوماڵی كورد زياتر ته‌رتيب بێ، متمانه‌ی نێوان خه‌ڵك و سه‌ركرده‌كان، به‌ خۆيان و قه‌زيه‌كه‌يان و توانای به‌رگری له‌خۆ كردنيان، مه‌زنتر ده‌بێ.  پێويسته‌ پڕۆسه‌ی يه‌كگرتنه‌وه‌ی ئيداره‌ی سلێمانی و هه‌ولێر خێراتر و پته‌وتر بكرێت.  پێويسته‌ هه‌ردوو حيزبی ده‌سه‌ڵاتدار ته‌ركيز بكه‌نه‌ سه‌ر پته‌و كردن و به‌هێز كردنی حكومه‌تی هه‌رێم.  پێويسته‌ كه‌ڵتوری كاری موئه‌سسه‌ساتی بهێننه‌ كايه‌وه‌ و ئه‌وله‌ويه‌ت بده‌نه پڕۆسه‌ی چاكسازی و دابين كردنی عه‌داله‌تی كۆمه‌ڵايه‌تی. 

له‌ به‌غدا

ئيمڕۆ حكومه‌تی ماليكی له‌و په‌ڕی لاوازی و موعه‌ڕه‌زيدايه‌، و به‌بێی كورد ڕوخانی مسۆگه‌ره‌.  به‌ڵام سه‌ڕه‌ڕای ئه‌وه‌يش، كورد حكومه‌تی به‌غدای به‌ قه‌د پێويست نه‌دۆشيوه‌. له‌ ڕاستيدا، قوماری كورد بۆ پياده‌كردنی ماده‌ی ١٤٠ ته‌نيا له‌ سه‌ر خودی تاكه‌كه‌سی ماليكيه (به‌ پێچه‌وانه‌ی ويستی حيزبه‌كه‌ی و ئيئتيلافه‌كه‌ی)‌، و ئه‌گه‌ر ئه‌ويان له‌و ڕۆژگاره‌ ته‌رزه‌دا مه‌جبور نه‌كرێ، ئه‌وا هيچ ئومێدێك نيه‌ كه‌وا حكومه‌تێكی تر ئاماده‌ی هاوكاری بێ له‌سه‌ر كه‌ركوك.

له‌ واشينگتن

له‌وه‌ ده‌چێ كه‌وا ئيداره‌ی ئه‌مه‌ريكا ملكه‌چی فشاری توركی و پڕۆتوركی و پڕۆعه‌ره‌ب بێ، وه‌ نه‌يه‌وێ پلانی ستراتيژی به‌غدا و سياسه‌تی ناوه‌كی ئه‌مه‌ريكی لێ تێك بچێ.  ئه‌و بيركردنه‌وه‌ی ئيداره‌ مه‌سه‌له‌يه‌كی چه‌سپاو نيه‌و  قابيلی كار تێكردنه.  پێويسته‌ سه‌ركرده‌كانی كورد ته‌ركيز بكه‌نه‌ سه‌ر سه‌رۆك بوش و كاربكه‌نه‌ سه‌ر هه‌ڵوێستی شه‌خسی ئه‌و.  پێويسته‌ قه‌يرانی ئه‌مه‌ريكی به‌ فرسه‌ت بزانن و‌ به‌ نرخێكی هه‌رزان له‌ ده‌ستی نه‌ده‌ن.  بێجگه‌ له‌ لۆبی كردن له‌ واشينگتن، پێويسته‌ بۆ ئه‌مه‌ريكيه‌كانی ده‌ربخه‌ن كه‌وا هه‌ڵوێستی دژبه‌ ده‌ستور وه‌يان دواخستنی ڕيفه‌راندۆم يه‌كسه‌ر داگير كردنی كه‌ركوكی به‌دوا دادێ.  شه‌رت نيه‌ كورد ئه‌و جۆره‌ پلانه‌ پياده‌ بكات، به‌لام ده‌بێ بديترێ كه‌وا ئاماده‌ی پياده‌ كردنيه‌تی.  به‌ گوێره‌ی مه‌نيتق، پاراستنی ئارامی له‌ كوردستان و زامين كردنی دۆستايه‌تی كورد له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ستراتيژی ئه‌مه‌ريكی دايه،‌ و داهاتوی عيراق و ئێران و سوريا فه‌رزی ده‌كات كه‌وا له‌مه‌ودوا ئه‌مه‌ريكا گرنگی به‌ پێشكه‌وتنی كوردستان بدات. خۆ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی درێژخايه‌نی ئه‌مه‌ريكی دايه‌ كه‌ كوردستان ببێته‌ ده‌وڵه‌ت.  به‌ڵام بيركردنه‌‌وه‌ی ئه‌مه‌ريكی به‌و شێوه‌يه‌ نيه‌، و لايه‌نی كوردیش ته‌نيا فاكته‌ر نيه‌ له‌ هاوكێشه‌كان.  به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، ئه‌مه‌ريكا له‌ ژێر فشارێكی بێ پايانه‌ كه‌ ملی ئه‌و ڕێگه‌يه‌ نه‌گرێته‌ به‌ر.  ڵێره‌دا، ئه‌ركی سه‌ر شانی سياسه‌تمه‌داری كورده‌ كه‌ ئه‌مه‌ريكا بخاته‌ ژێر فشاری گه‌وره‌تر بۆ پشتگيركردن له‌ ئه‌جيندای كوردی. 

دواپه‌يام

بۆ يه‌كه‌مجار له‌ مێژوو، چه‌نگی كورد له‌ كه‌ركوك گير بوه‌، و بێگانه‌كانيش له‌وه‌و له‌ بێچاره‌ييان تۆقيون.  ئه‌گه‌ر يه‌كێتی و پارتی ماڵيان ته‌رتيب بكه‌ن و خيتابيان يه‌كخه‌ن و به‌ به‌رنامه‌يه‌كی زيره‌كانه‌ی تۆكمه بۆ كه‌ركوك و سه‌ربه‌خۆيی كوردستان دابنێن، ئه‌وا له‌ ئانيده‌يه‌كی نزيكدا كه‌ركوك مسۆگه‌ر ده‌كه‌ن و ڕه‌نگه‌ له‌ ئاينده‌يه‌كی مام ناوه‌نديدا سه‌ربه‌خۆيی كوردستانيش مسۆگه‌ر بكه‌ن.  سه‌ركرده‌ی كورد، له‌ مێژوویدا، هه‌ر به‌ قه‌رز له‌ دوژمن ترساوه‌ و سيقه‌ی به‌ خۆی و بزوتنه‌وه‌كه‌ی نه‌بوه‌.   هه‌لوێسته‌كانی ئه‌و دواييه‌ی سه‌رۆكی هه‌رێم بازی به‌ ئاستی بيركردنه‌وه‌ و و ياريكه‌ريه‌تی كورد داوه‌.  به‌ڵام چه‌پڵه‌ به‌يه‌ك ده‌ست لێنادرێ، ئه‌ويش پێويستی به‌ ته‌نسيقێكی بێ پايانه‌ له‌گه‌ڵ يه‌كێتی و حيزبه‌كانی تر، وه‌ پێويستی به‌ هه‌ماهه‌نگيه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و سه‌ركرده‌ كوردانه‌ی كه‌ له‌ ڕوانگه‌ی به‌غداوه‌ سه‌يری كوردستان ده‌كه‌ن.  ‌



Dr. Radut | page